Những câu chuyện ngắn, Tự sự cá nhân
Càng học, Trọc càng thấy mình chưa biết gì.
Lúc còn hăng say tìm kiếm điều mới lạ, Trọc đã nghĩ: chỉ cần học nhiều thì sẽ hiểu sâu.
Nhưng càng đọc, càng đi, càng sống, Trọc mới biết tri thức không phải là con đường để hơn người, mà là một hành trình nhận ra mình còn quá nhỏ bé trước vũ trụ bao la.
“Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ?”
(Học mà thường ôn luyện, chẳng phải là điều vui sao?)
– Khổng Tử
Người học rộng, hiểu sâu – thường rất lặng. Không phải vì họ thiếu điều để nói, mà vì họ biết lắng nghe, biết nhún nhường, và biết rằng có những chân lý không cần phải nói ra.
Trái lại, kẻ biết ít lại hay tranh biện. Vì nhìn hẹp, nên tưởng mình thấy hết. Vì đọc ít, nên dễ rơi vào ảo tưởng mình là kẻ hiểu đời. Như Lão Tử đã nói:
“Tri giả bất ngôn, ngôn giả bất tri.”
(Kẻ biết thì không nói, kẻ nói thì chưa biết.)
Trọc nghiệm ra rằng: khiêm tốn không khiến mình thua thiệt,
mà là một dạng thức tỉnh nội tâm. Chỉ khi nhận ra mình còn thiếu, mới có thể học tiếp, mới có thể lớn lên.
Người càng học, càng nên tĩnh. Người càng hiểu, càng nên lặng.
Vì tri thức đích thực không làm người cao giọng, mà làm lòng mình sâu hơn – mềm hơn – sáng hơn.
-trọc-
